Ẹ̀KỌ́ KÍNÍ (Unit 1)

ÀKÓSÓ

Orúkọ Ẹ̀KỌ́

ÌTÚPALẸ̀ FOLUMÉTÍRÍKÌ

Kíláàsì

SS2

Àfojúsùn (Objectives)

Lẹ́yìn tí akẹ́kọ̀ọ́ bá ti kà ẹ̀ka yìí, wọ́n gbọ́dọ̀ lè:

a)     Ṣàlàyé ipa àti àǹfààní àwọn irinṣẹ́ oríṣìíríṣìí tí a fi ń ṣe ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì

b)     Mú ìṣọ́ra tó péye nígbà tí wọ́n bá ń ṣe    Taítiréṣan    ásíídì -béèsì.

ÌFÍHÀN

Ìtúpalẹ̀ folumétíríkì jẹ́ apá pàtàkì nínú Ìtúpalẹ̀ Ìyè ipò (Quantitative Analysis), tí ó dá lórí ìwọn ìpọ̀nọ́    ojútùú (solution) àwọn eròjà nínú ìfèsẹ̀pọ̀ kémíkà, láti mọ iye gangan àwọn eròjà tó wà nínú wọn.

Ní ọ̀nà tó rọrùn, Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì jẹ́ ìmọ̀ àti ìmúlò tí a fi ń ṣe ìwọn ìpọ̀nọ́  ojútùú tí   ìṣàrò  rẹ̀ ti mọ̀ dájú, láti mọ iye    ojútùú míì tí a fẹ́ dájú nípa rẹ̀.

Apá tó gbajúgbajà jùlọ nínú Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì ni Ìfèsẹ̀pọ̀    ásíídì -béèsì (Acid-Base Reactions), tí a ń ṣe nípasẹ̀ ìlànà kan tí a ń pè ní TAÍTIRÉṢAN (TITRATION). Taítiréṣan ni ìlànà níbi tí ojútùú tí   ìṣàrò  rẹ̀ ti mọ̀ dájú (standard solution) ti ń tú sẹ́yìn-sẹ́yìn sínú    ojútùú mìíràn (unknown solution) títí di àkókò tí ìfèsẹ̀pọ̀ kémíkà láàárín wọn bá parí pátápátá.

Ojútùú tí ìṣàrò rẹ̀ ti mọ̀ dájú ni a ń pè ní OJÚTÙÚ ÀDÁKỌ́ tàbí TÍATIRÁNTÌ (STANDARD SOLUTION or TITRANT), nígbà tí    ojútùú kejì, tí   ìṣàrò  rẹ̀ kò tíì mọ̀ dájú, ni a ń pè ní ÀÌMỌ̀ (UNKNOWN SOLUTION). Àkókò tí iye tó péye ti asidi bá dákun pẹ̀lú iye tó péye ti alkali ni a ń pè ní ÌPÒ ÌFOWÓPÒ (EQUIVALENCE POINT). Àmúyẹ yìí fi hàn pé ìfèsẹ̀pọ̀ náà ti parí pátápátá.

Nítorí pé ní ọ̀pọ̀ igba  ojútùú méjèèjì máa ń jẹ́ aláwọ̀-fún-fún tàbí aláwọ̀ òfuurufú, ó lè ṣòro láti mọ ìpò ìfowópò náà pẹ̀lú oju lasan. Láti yago fún àṣìṣe bẹ́ẹ̀, a máa ń lo ohun èlò kan tí a ń pè ní ÀMÌ ÌTỌ́KASÍ (INDICATOR).

Àmì ìtọ́kasí jẹ́ ohun èlò oníròkò (organic substance) tí ń yí àwọ̀ padà nígbà tí ìwọn ojútùú àdákọ́ tó fi kún àpẹẹrẹ bá tó iye eròjà tó wà nínú àpẹẹrẹ náà. Àkókò tí àwọ̀ bá yí padà ni a ń pè ní ÌPÒ ÌPARÍ (END POINT)Taítiréṣan.

Taítiréṣan tó ṣeyebíye àti tó fún ní àbájáde tó péye ni ó ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìpò ìparí tí àmì ìtọ́kasí fi hàn bá bá ìpò ìfowópò gangan.

ÀWỌN IRINṢẸ́ ATI ÌMÚLÒ NÍGBÀ ÌTÚPALẸ̀    FOLUMÉTÍRÍKÌ (TOOLS AND TECHNIQUES USED DURING VOLUMETRIC ANALYSIS)

Àwọn irinṣẹ́ àti ọ̀nà iṣẹ́ wọ̀nyí ni a máa ń lò nígbà ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì Àwọn ohun èlò pàtàkì jùlọ nígbà    Taítiréṣan ásíídì -béèsì ni Burette àti Pipette.
Àwọn míì ni Conical Flask, Beaker, Volumetric Flask, White Tile, àti Wash Bottle.

1. Búrẹ́tì (Burette): Búrẹ́tì jẹ́ ọ̀pá gíláàsì tí o gùn tí à fí n wọn ásíídì. Ó ní tápù ní ìsàlẹ̀ rẹ̀, nínú èyí tí omi tàbí ojútùú tó wà nínú rẹ̀ ti ń jáde lọ́nà kékèké. A dá a láti ṣe ìwọn gangan ti ìpọ̀nọ́ ojútùú tí a ń tú jáde nígbà Taítiréṣan.
   Àwọn tí wọpọ̀ jùlọ ní agbára 50 cm³.
2. Pípẹ́tì (Pipette): Pípẹ́tì ni a fi ń gbé ojútùú láti àpò kan sí omi-in. Ó jẹ́ tíùbù gíláàsì pípẹ̀ tí ó ní ìdí bulùbù kékeré ní àárín rẹ̀. Wọ́n wà ní agbára oríṣìíríṣìí láàárín 1 cm³ sí 50 cm³. Àwọn tí a máa ń lò jùlọ nínú Ìtúpalẹ̀ Ìyè ipò ni 10 cm³, 20 cm³, 25 cm³, àti 50 cm³.
3. Filasi konika (Conical Flask): A máa ń lò ó nígbà Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì nígbà tí àdàpọ̀ ojútùú ṣe pàtàkì, bíi nígbà taítiréṣan. Ó ní ọ̀run kékeré láti dènà ìtàná tàbí ìfojúkòkòrò ojútùú nígbà tí a bá ń mì í. Àwọn tí wọpọ̀ jùlọ nínú iṣẹ́ folumetiriki ni 250 cm³.
4. Bíkà (Beaker): A máa ń lò ó fún ìkójọpọ̀ tàbí ìmúra ojútùú tí a máa fi kún búrẹ́tì tàbí tí a máa fi gbé pẹ̀lú pípẹ́tì.
5. Filasi folumetiriki (Volumetric Flask): Àpò yìí ní ìsàlẹ̀ onígbá àti ọ̀run pípẹ̀, kékeré. A máa ń lò ó fún ìmúrà ojútùú àdákọ́ (standard solution). Àwọn tí a máa ń lò jùlọ nínú Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì ni 250 cm³.
6. Àpò Ìfọ̀ Omi (Wash Bottle): A máa ń lò ó láti fi omi tí ó mọ dáadáa díẹ̀ díẹ̀ kún inú àpò ìwọn tàbí láti fọ́ àwọn ìyọ̀kúrò ojútùú tí ó lè wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ àpò ìkọ̀kọ́ ìpẹ̀tẹ̀.
7. Tíàlì Funfun (White Tile): A máa ń fi í sílẹ̀ níbẹ̀ labẹ́ àpò ìkọ̀kọ́ ìpẹ̀tẹ̀, láti lè rírì àyípadà àwọ̀ nígbà tí ìpò ìparí (end point) bá dé.
   Ó ń ràn wá lọ́wọ́ láti rí ìyípadà àwọ̀ náà kedere.

ÌLÀNÀ ÌṢẸ́ NÍGBÀ TAÍTIRÉṢAN (GENERAL PROCEDURE FOR TITRATION)

1.     Fọ́ ohun èlò náà pẹ̀lú omi tí ó mọ dáadáa (bí àpẹẹrẹ, àpò ìkọ̀kọ́ ìpẹ̀tẹ̀).

2.     Fọ́ búrẹ́tì pẹ̀lú ojútùú tí a fẹ́ kó sínú rẹ̀.

3.     Kún búrẹ́tì dé etí rẹ̀ díẹ̀ pẹ̀lú ojútùú àdákọ́ tí a mọ ìpọ̀nọ́ àti ìdípọ̀ rẹ̀.

4.     Lo pípẹ́tì láti wọ̀ ojútùú kejì (tí a kò mọ ìdípọ̀ rẹ̀) sínú àpò ìkọ̀kọ́ ìpẹ̀tẹ̀.

5.     Fi díròòpùsì méjì tàbi méta àmì ìtọ́kasí (indicator) sí inú àpò ìkọ̀kọ́ ìpẹ̀tẹ̀ náà.

6.     Kà àtẹ̀jáde búrẹ́tì kí o sì kọ ọ́ sílẹ̀.

7.     Tú ojútùú àdákọ́ (titrant) láti inú búrẹ́tì sánra sánra sínú àpò ìkọ̀kọ́ ìpẹ̀tẹ̀, nígbà tó ń mì àpò náà kí    ojútùú lè dára pọ̀. Nígbà tí àwọ̀ àmì ìtọ́kasí bá bẹ̀rẹ̀ sí ní yí padà díẹ̀ díẹ̀, dín ìtúbọ̀ náà kù.

8.     Dà ọwọ́ dúró nígbà tí àwọ̀ ìyípadà náà bá di títíkan (ko yí padà mọ́). Kà àtẹ̀jáde búrẹ́tì kejì kí o sì kọ ọ́ sílẹ̀.

9.     Ìyàtọ̀ tó wà láàárín ìtẹ̀jáde búrẹ́tì àkọ́kọ́ àti ìkẹyìn ni ìwọ̀n ojútùú tí a ti tú (titrant used).

10.  Tún ìlànà náà ṣe títí tí ìtẹ̀jáde mẹ́ta tó bára mu (concordant readings) yóò fi wà, kí o sì ṣe ìṣirò tó yẹ.

ÀKÍYÈSÀRÀ NÍGBÀ ÌṢẸ́ TAÍTIRÉṢAN ÀSÍIDÌ-ÀLIKÁLÁÍ (PRECAUTIONS DURING ACID–BASE TITRATION)

i. Láti rí àbájáde tó péye, a gbọ́dọ̀ fò gbogbo ohun èlò pẹ̀lú omi tí ó mọ dáadáa. Ìfarahàn kékeré ti kémíkà mìíràn lè fa àṣìṣe nínú àbájáde.

ii. Nígbà tí a bá ń fi ásíídì tàbí àlkáláí kún, a gbọ́dọ̀ tú u díròpù-sí-díròpù (drop-wise).

iii. Kí ìfarapa tàbí àràwà má bà á ṣẹlẹ̀, yàgò fún ìdòtí tàbí àrídìmú kémíkà mìíràn.

iv. Nígbà tí a bá ń ka àtẹ̀jáde búrẹ́tì tàbí pípẹ́tì, jẹ́ kó dájú pé a ń wo àmì ìwọn ní ìpele ojú (eye level) láti yàgò fún àṣìṣe parallax.

v. Nígbà tí ojútùú bá jẹ́ aláwọ̀-fún-fún (colorless), ka meniskọ́sì ìsàlẹ̀ (lower meniscus), ṣùgbọ́n fún ojútùú aláwọ̀ (colored), ka meniskọ́sì òkè (upper meniscus).

vi. Nígbà tí a bá ń lo pípẹ́tì, lo ika àtàárọ̀ (index finger) láti ṣàkóso àwọ̀n omi.

vii. Ṣàyẹ̀wò búrẹ́tì dáadáa pé kò jò àti pé kò sí afẹ́fẹ̀ ninú rẹ̀.

viii. Má fi àmì ìtọ́kasí (indicator) ju díròpù méjì tàbí mẹ́ta lọ.

ix. Nígbà tí a bá ń kún pípẹ́tì, ṣọ́ra pé kí ẹnu má bà fi kàn omi náà; má jẹ́ kí ìmì ìtó (saliva) wọ inú rẹ̀ kí ìdípọ̀ ojútùú má bà yí padà.

x. Yọ aró (funnel) kúrò lórí búrẹ́tì kí ojútùú tó wà nínú búrẹ́tì má bà pọ̀ sí i.

xi. Má fẹ díròpù tó kẹ́yìn tí ó wà lórí pípẹ́tì, kí ìwọ̀n    ojútùú àlkáláí má bà pọ̀ ju.

ÌPẸ̀YÀ

Nínú ìpín yìí, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tì kọ́ nípa Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì (Volumetric Analysis), àwọn ohun èlò àti ọ̀nà ìmúlò rẹ̀, pẹ̀lú ìlànà àgbáyé fún Taítiréṣan (titration) àti àwọn àkíyèsàrà nígbà Taítiréṣan ásíídì àti àlkáláí.

ÌDÁRAYÁ

1.     Ṣàlàyé ìtumọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí tí a máa ń lo nínú Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì (Volumetric Analysis):
a. ojútùú Àdákọ́ (Standard Solution)
b. Ìpò Ìfowópò (Equivalence Point)
c. Ìpò Ìparí (End Point)

2.     Darúkọ ohun èlò márùn-ún (5) tí a máa ń lo nínú Ìtúpalẹ̀ Folumétíríkì (Volumetric Analysis).

3.     Darúkọ àbò márùn-ún (5) tó yẹ kí a mú láti rí àbájáde tó péye nígbà TAÍTIRÉṢAN (titration).